De tanden van de waterwolf (De Meern – Vianen – Bleskensgraaf – Oud Alblas – Bergambacht – De Meern, 100 km)

Doorkomstplaatsen (routekaartje onderaan dit blog)
De Meern – De Meern Oudenrijn – Nieuwegein – IJsselstein – Het Klaphek – Vianen – Kortenhoeven – Lexmond – Achthoven – Sluis – Ameide – Groot Ammers – Brandwijk – Vuilendam – Molenaarsgraaf – Hofwegen – Bleskensgraaf – Oud Alblas – Streefkerk – Bergstoep – Bergambacht – Tussenlanen – Vlist – Hoenkoopse Buurt – Oudewater – Willeskop – Montfoort – Heeswijk – Achthoven Oost – De Meern
Solo. 100,74 km in 4:57:73; AvS: 20,29 km/u.
In aanvang bewolkt, vanaf Vianen toenemend zonnig. 3,8 – 8,2º. ONO kracht 3 – ZO kracht 1.

Fotoalbum →

(aanklikken in dit blog van een foto resulteert in een vergroting)

Weer of geen weer
Toen ik vanochtend wakker werd, op de dag dat de “Primavera” (Milaan – San Remo) zou worden gefietst, was het buiten, terwijl de meteorologen een zonnige zondag in het vooruitzicht hadden gesteld, een en al grauwigheid. Tijdens het ontbijt het actuele weerbericht beluisterd. Vanuit het noordoosten zou de lucht tot aan de grote rivieren opklaren. Snotdorie! De rit die ik vandaag voor ogen had, voerde voor een belangrijk deel door de Alblasserwaard, ten zuiden van een van die grote rivieren. Dat zou dus weer een koude, grijze bedoening worden. De wind: uit het oosten, kracht 3. Op de heenweg in de rug, maar op de terugweg tegen, in de open polder, bij een niet al te hoge temperatuur. Volgens het weerbericht zou de wind in de middag in kracht afnemen. Of die pleister goed op de wonde zou plakken, was de vraag. Niets is veranderlijker dan de wind.
Onder een grauwe hemel vertrokken. In Nieuwegein over de fietspaden door het park langs de A2, richting Vianen. De Jan Blanken brug achter me gelaten hebbend, brak de zon door en de bewolking loste in rap tempo op.

Middelwaard: Schotse hooglanders

Middelwaard: Schotse hooglanders

Onder de rook van Vianen
De Middelwaard, een uiterwaardengebied bij Vianen ten westen van de Jan Blanken brug, wordt beheerd door de provincie Utrecht en Stichting Het Utrechts Landschap. Er loopt een smal stroompje doorheen, Kleine Lek genaamd. De Middelwaard is niet toegankelijk voor fietsers, wel voor wandelaars.
In de Middelwaard grazen Schotse hooglanders. Deze begrazing is een vorm van landschapsbeheer. Samen met andere vormen van landschapsbeheer draagt het bij aan het ontstaan van een gevarieerde graslandvegetatie en de daarmee verbonden dierenwereld. In 2013 was er sprake van dat de Schotse hooglanders elders zouden worden gestationeerd maar dat gebeurde niet. Ze zijn nu ieder jaar te zien.

Ameide

Ameide: De Kersenplukker

Kersenboomgaarden
Een groot bronzen standbeeld in Ameide aan de Voorstraat, dicht bij de Lek, herinnert aan de kersenboomgaarden uit vroeger tijd. Het beeld, dat de naam De Kersenplukker draagt en in 1985 vervaardigd is door Marcus Ravenswaay, laat een vader zien die kersen heeft geoogst. Zijn dochter kijkt reikhalzend toe. Haar broertje met een kersentrosje over zijn oor (op deze foto niet te zien) probeert kersen uit de mand te halen die door zijn vader is gevuld. Een aandoenlijk tafereel.
In de omgeving van Ameide zijn er nog steeds veel boomgaarden. Een grote appel en een dito peer langs de Broekweg even buiten Ameide maken duidelijk wat er hier wordt geteeld.

Groot Ammers: Achterlandse molen

Groot Ammers: Achterlandse molen

Groot onderhoud
Vandaag had  ik niet veel zin om voortdurend langs de Lek te rijden. Voorbij Ameide besloot ik, na een deel van de ANWB Ooievaars fietsroute gevolgd te  hebben, evenwijdig aan de Lekdijk naar Groot Ammers te fietsen. Dat betekent: rechttoe – rechtaan over goed geasfalteerde wegen met aan weerszijden moderne boerderijen. Landschappelijk schoon? Niet echt. Weidse weilanden, in afwachting van ontplooiende voorjaarsactiviteit. Wel een weldadige rust.
Groot Ammers naderend over de Peppelweg, met aan de horizon een grote zwerm mussen die in de vorm van een wolk over het weiland vlogen, zag ik bij de kruising met de Essenweg een bord “doodlopende weg”. Aan het einde van die weg meende ik een kwakel te zien, een hoge brug over de vliet waarlangs de vier molens van Groot Ammers staan. De Essenweg overgestoken en rechtdoor gereden, om tot mijn teleurstelling een hek te naderen dat de Peppelweg afsloot, daarmee het doodlopende karakter ervan bevestigend. Er zat niets anders  op dan terug te rijden en via de Essenweg naar Achterland te fietsen.
De Achterlandse molen krijgt een grote onderhoudsbeurt. Uit het bovenhuis zijn een aantal planken verwijderd en ook de deur. De andere molens stonden er fraai bij.

Molenaarsgraaf: boerderij

Molenaarsgraaf: boerderij

Een bijzonder stukje Nederland
Voorbij Groot Ammers doorrijdend naar Brandwijk annex Vuilendam, met links Ottoland. Een samenscholing van plaatsen en gehuchten. “Een bijzonder stukje Nederland” zei de uit Utrecht afkomstige molenaar van de Gelkenesmolen van Groot Ammers jaren geleden tegen me, toen ik bij gebrek aan conditie een molentocht maakte op de scooter. Dat was het en dat is het nog steeds. Lintbebouwing aan weerszijden van de Graafstroom, moderne en oude boerderijen, molens, weidse uitzichten en rust, zeker op de dag van vandaag, zondag. Voor mijn gevoel is dit gebied doordrongen van oud-hollandse religie.
Met zoveel moois aan molens en boerderijen komt een mens ogen tekort. Ik besloot een fotostop te houden bij een grote boerderij, gebouwd met ijsselsteentjes. Wie aan de straatzijde naar binnen wil, moet eerst een tamelijk hoge trap beklimmen. Een echtpaar was bezig spullen uit hun auto naar binnen te brengen. Hun kinderen speelden op het erf en keken nieuwsgierig naar de fietser die zoveel belangstelling had voor hun boerderij. Op de vraag hoe oud deze boerderij was, vertelde hun vader dat niemand dat wist, ook de Rijksdienst voor Monumenten niet. Bij werkzaamheden waren stenen aangetroffen met het jaartal 1608, maar dat wilde niet zeggen dat de boerderij in 1608 was gebouwd.
Het rieten dak zag er kaal uit en had haar langste tijd gehad. “In mei wordt er nieuw riet op gelegd en dan zal het er goed uitzien” zei de man.

De tanden van de waterwolf

De tanden van de waterwolf

De tanden van de waterwolf
Van vroegere fietstochten in de Alblasserwaard, in mijn eerste fietsperiode, herinnerde ik me vloedstenen te hebben gezien, gedenkstenen waarin gewag wordt gemaakt van de hoogte van het water tijdens overstromingen. Uit de hoogte waarop een vloedsteen is ingemetseld en de markeringsstreep die erin is aangebracht, kan worden opgemaakt hoe hoog het water tijdens een of andere overstroming heeft gestaan. In het verlengde van de Waterschapsverkiezingen en documentaires als “Nederland van Boven” en “Nederland in 7 overstromingen” wilde ik die vloedstenen nog eens zien.
In Ameide zag ik vandaag zo’n vloedsteen, in een muur in de buurt van De Kersenplukker. Een verweerd exemplaar, zonder jaartal.
Even buiten Molenaarsgraaf zijn op de hoek van een boerderij vloedstenen in de muur gemetseld, die markeren hoe hoog het water tijdens drie tamelijk opeenvolgende overstromingen heeft gestaan. Op de bovenste vloedsteen is verwezen naar de periode 1740/’41. Het water in de Alblasserwaard steeg toen tot vier meter boven NAP. De onderste vloedsteen draagt het jaartal 1809, waarin het water tot ongeveer anderhalve meter boven NAP was gestegen. Tien jaar later, in 1819/’20, zo blijkt uit de middelste vloedsteen, was het water tot een beduidend hoger peil gestegen. De eventueel aangebrachte waterkeringen hadden blijkbaar niet het gewenste resultaat gehad of waren letterlijk en figuurlijk overspoeld.
Vanaf de veertiende eeuw heeft de Alblasserwaard meer dan dertig keer onder water gestaan. Meestal werd dit veroorzaakt door een stormvloed, soms door kruiend ijs of een teveel aan oppervlaktewater. In een aantal gevallen was er sprake van dijkverzakkingen op plaatsen waar de dijken op een slappe ondergrond waren aangelegd. Een aantal keren zijn de dijken met opzet doorgestoken. In de Tachtigjarige Oorlog staken de Geuzen de dijken in 1574 door. In het Rampjaar 1672 gaf veldmaarschalk Wirtz in zijn strijd tegen de Franse aanvallers tot twee keer toe opdracht de dijken door te steken. In de Tweede Wereldoorlog ten slotte staken de Duitsers de dijken door om de geallieerde opmars te stuiten.
De uitzichten in de Alblasserwaard zijn prachtig: weids polderland, houtwallen, vee, sloten en vlieten en molens. De gedenkstenen op de boerderij geven de hoogte van het waterpeil tijdens een drietal overstromingen aan. Het is aan de toeschouwer om de omvang van deze overstromingen tot zich door te laten dringen. De Alblasserwaard is een badkuip waarin de waterwolf tot in 1953 eeuwenlang heeft huisgehouden. De vloedstenen zijn in zekere zin de afdrukken van zijn tanden. Evenals de boerderij met de vloedstenen heeft de boerderij die ik eerder vandaag had gefotografeerd, vele overstromingen doorstaan. Hoeveel boederijen zijn er hier in de loop der eeuwen aan het wassende water ten prooi gevallen? Bij de overstroming van 1740/’41 bleef van Bleskensgraaf en Ottoland maar weinig over. Hoe is het de mensen vergaan die hier woonden? Volgens het artikel “Papendrecht en zijn dijkdoorbraken […]” zijn er velen geweest die na een overstroming hun bedrijf weer oppakten. Volhardende mensen. Maar hadden ze keus? De middelen van bestaan liggen nu eenmaal niet voor het oprapen.
Sinds 1953 zijn er in de Alblasserwaard geen overstromingen meer geweest. Dat wil niet zeggen dat de waterwolf getemd is en opgesloten blijft. Velen onder u herinneren zich nog de dreigende omstandigheden in het rivierengebied mid-jaren 90. Vandaag de dag is het waterbeheer alleen maar moeilijker geworden. De zeespiegel stijgt gestaag, het klimaat verandert met forse hoeveelheden neerslag als gevolg, die door het bestaande stelsel van rivieren en kanalen afgevoerd moet worden en door onder andere de bouwactiviteit daalt de bodem verder en verder. De strijd tegen de waterwolf kent wapenstilstanden maar geen vrede.

Molenaarsgraaf: de Middelmolen

Molenaarsgraaf: de Middelmolen

Pelgrimstocht
Naast het bekijken in de Alblasserwaard van gedenkstenen vanwege wateroverlast, wilde ik vandaag ook de Middelmolen in Molenaarsgraaf met een bezoek vereren. Een toenemend aantal molenaars maakt op Facebook een pagina aan van hun molen.
De Middelmolen staat ten zuiden van de Graafdijk West. Temidden van de wipmolens in Groot Ammers en de Alblasserwaard valt de Middelmolen op door zijn zwart geschilderde bovenhuis. Het pad naar de Middelmolen is halverwege afgesloten met een hek. Aan het begin van het pad, naast een boerderij, staat een “artikel 461 – verboden toegang” bordje. Negeren van dat bordje was er vandaag niet bij; ik stond oog in oog met bezoekers in de woonkamer. Aan kinderen die in de tuin speelden gevraagd of ik langs de boerderij over het pad naar het hek zou mogen lopen om de Middelmolen te fotograferen. Hun vader moest eraan te pas komen. Die vertelde dat het artikel 461 bord moest voorkomen dat jan en alleman met hun auto’s over het pad landinwaarts zouden gaan. Geïnteresseerde wandelaars als ik konden gebruik maken van het Pelgrimspad aan de overzijde van de vliet. Zo gezegd, zo gedaan.

Ri Bleskensgraaf Boerderij in tweeen

De Graafstroom: een in tweeën gespleten boerderij

Oud Alblas Wingerdse molen

Oud Alblas: de Wingerdse molen

Oud Alblas lunch De Krom

Lunch in café – restaurant De Krom, Oud Alblas

Oude herinneringen
Na te hebben genoten van het zicht op de Middelmolen, mijn rit door de Alblasserwaard vervolgd. Rechts, aan de overkant van de Graafstroom, stond een boerderij die zo te zien in stukken was gezaagd, een architectonisch grapje dat tegenwoordig ook bij moderne kantoorgebouwen wordt toegepast om het blokkendooskarakter van die gebouwen te breken.
In Oud Alblas vriendelijk toegezwaaid door de wieken van de in bedrijf zijnde Wingerdse molen, een grote wipmolen met groen bovenhuis. Naast de molen staat een paaltjasker (die normaal gesproken alleen in Overijssel voorkomt) en een miniatuurmolen in Zaans groen. Meer zuidelijk staat de stenen romp van een oude poldermolen.
Het was tijd voor de lunch. Ondanks de zon was het niet warm genoeg om op het terras van café – restaurant De Krom (in de volksmond “Nel in de krom” genoemd) te gaan zitten. Naar binnen. Een groepje racefietsers was mij voorgegaan en zat achterin het restaurant. Ik nam in het voorste gedeelte plaats en bestelde een boerenomelet en cola. De Appelsien in mijn bidon had ik niet aangesproken en dat zou de rest van de rit ook niet gebeuren.
Voor mij hing een levensgroot doek waarop een FOX-uitzending van de voorbeschouwingen van PSV-Feijenoord werden geprojecteerd. Degenen die aan de bar zaten, hadden zo te horen hun  eigen voorbeschouwingen en hadden geen belangstelling voor de analyses, prognoses en wat al niet meer van de reporter van FOX.
Veel herinneringen aan dit etablissement waaronder een pauze, vrijwel middernacht, in een 3oo kilometer lang eendaags rondje Schouwen-Duiveland met mijn fietsmaat in augustus 1990, waarbij de middagtemperatuur tot 35 graden was opgelopen. Moe van verdwaald zijn in Dordrecht streken we neer in Oud Alblas. De aanwezige cafébezoekers waren in opperbeste stemming. Wij hadden nog veertig kilometer te gaan.

Streefkerk: de Broekmolen

Streefkerk: de Broekmolen

Mislukt portret
Langs de N481 richting Streefkerk en bij een ANWB-paddestoel rechtsaf, een van betonstroken voorzien fietspad op. Voor mij doemde een molen op, de Broekmolen, in zijn zwartheid fraai afstekend tegen het vaalbruine riet. Het water weerspiegelde het blauw van de onbewolkte hemel. Een ouder echtpaar zag dat ik de camera ter hand had genomen. “Zal ik een foto van ú maken?” vroeg de vrouw. Dat liet ik mij geen twee keer zeggen. Klik en dat was het. Elkaar nog een fijne zondag wensend, namen we afscheid. Toen ik even later de foto wilde bekijken, zag ik dat hij was mislukt. De oorzaak lag in de ISO-waarde. Om een of andere reden stond die op 1600. Gecorrigeerd, zodat latere foto’s wel zouden slagen.
Voorbij de Broekmolen fietste ik door natuurgebied De Donkse Laagten, een vroeger zandgebied. Smalle, redelijk goed begaanbare fietspaden.

Kaartje veerdienst Bergambacht - Streefkerk

Kaartje veerdienst Bergambacht – Streefkerk

Schipper mag ik overvaren?
Aangekoerst op Bergstoep om daarvandaan met het pontveer de Lek over te steken naar Bergambacht en dan via Vlist naar huis. Het veer lag aan de overkant en het duurde vrij lang voordat de veerman besloot over te varen, alsof hij wachtte tot de pont vol was. Aan de kant van Bergstoep, waar ik stond samen met een paar  fietsers en een stuk of drie auto’s, deed zich hetzelfde voor.
De gelukkige bijkomstigheid van deze wachttijd was dat ik rustig kon pauzeren en weer op krachten kon komen voor de thuisreis.

Bergambacht: herenboerderij Tusschen Laenen

Bergambacht: herenboerderij Tusschen Laenen

Een fraaie herenboerderij
Van Bergambacht naar Vlist kwam ik bij het vroegere buurtschap Tussenlanen met aan het begin de in 1661 gebouwde herenboerderij Tusschen Laenen, een Rijksmonument dat ook in de top-100 staat van de Nederlandse UNESCO-monumenten. De boerderij ligt op een donk, een zandheuvel. Een statig hoofdgebouw, in T-vorm op de schuur en naast de boerderij nog houten schuren. Een familie die evenals ik op dit late middaguur genoot van al dit moois, vertelde dat de verderop staande boerderijen mooi waren, maar niet zo mooi als deze.
Voorbij Vlist over het Hoonaardpad richting de Hoenkoopse Buurt. Rechts van mij een lawaaiige groep grutto’s die over het weiland scheerden. Er waren ook kieviten te zien die hun territorium verdedigden.
In Oudewater rechtsaf en langs de N228 rechtdoor naar school en kantoor. In Montfoort was een deel van het fietspad bezaaid met glasflinters. Een stelletje vandalen had het nodig gevonden de glazen platen van een bushalte aan gort te slaan. Een lekke band bleef me gelukkig bespaard.

De Meern, 22 maart 2015
Theo van Berkel

Geraadpleegde artikelen:

Fotoalbum →

Routekaartje
Gedetailleerde kaart op https://www.strava.com/activities/272371239.
GPS-download: voer de URL van de kaart in op http://strava-tools.raceshape.com/vpu.

Routekaartje "De tanden van de waterwolf"

Routekaartje “De tanden van de waterwolf”

Advertenties

Over Theo van Berkel

Enthousiast toerfietser die tijdens zijn tochten graag foto's maakt van landschappen, boerderijen en molens en die grappige situaties beschrijft die zich onderweg voordoen.
Dit bericht werd geplaatst in Fietstochten, Fotografie en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op De tanden van de waterwolf (De Meern – Vianen – Bleskensgraaf – Oud Alblas – Bergambacht – De Meern, 100 km)

  1. Annemiek zegt:

    Beste Theo, ik ben geïnteresseerd in jouw foto van de boerderij in Molgengraaf met de gedenkstenen. Zou je contact met me willen opnemen?

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s