Twee Grebbelinie Erfgoedroutes (De Klomp – Rhenen – Scherpenzeel – De Klomp, 70 km)

Doorkomstplaatsen (routekaartje onderaan dit blog)
De Klomp – Veenendaal – Laareind – Rhenen – Veenendaal – Emminkhuizen – De Groep – Lambalgen – Woudenberg – Voskuilen – Scherpenzeel – De Klomp
Solo. 70,47 km in 4:03:00, AvS: 17,4 km/u.
Zonnig. 6.4 – 13,6o. N kracht 1 – NNW kracht 2.

Knooppunten (vertrek- en aankomst: Veenendaal-De Klomp NS)
Veenendaal-De Klomp NS – 56 – 58 – 59 – 45 – 25 – 27 – 26 – 11 – 31 – 53 – 35 – 32 – 52 – 36 – 38 – 39 – 85 – 43 – 44 – 47 – 48 – 99 – 23 – 22 – 81 – 84 – 87 – 86 – 32 – 02 – 03 – 75 – 74 – 80 – 79  -77 – 76  –  38 – 37 – 21 – 58 – 56 – Veenendaal-De Klomp NS
GPS-download op route.nl.
Laatst bijgewerkt: mei 2016. Controleer op route.nl of er wijzigingen zijn!

Fotoalbum →

(aanklikken in dit blog van een foto resulteert in een vergroting)

Routegidsen Grebbelinie-Erfgoedroutes (BertRietberg, uitgeverij Matrijs, Utrecht)

Routegidsen Grebbelinie-Erfgoedroutes (Bert Rietberg, uitgeverij Matrijs, Utrecht)

Grebbelinie-Erfgoedroutes
Bij uitgeverij Matrijs in Utrecht zijn in de serie Cultuurhistorische routes in Nederland  twee geïllustreerde gidsen over de Erfgoedroute “Grebbelinie” verschenen. Deze gidsen zijn geschreven door Bert Rietberg, ten tijde van dit blog voorzitter van het bestuur van de Stichting Grebbelinie en beheerder van de website www.grebbelinie.nl. In de afgelopen decennia zijn van zijn hand meerder publicaties over de Grebbelinie verschenen.
In de eerste gids, die in 2014 verscheen, beschrijft Rietberg de Grebbelinie in en rond Renswoude, Woudenberg en Scherpenzeel. In de inleiding staat hij stil bij de ontstaansgeschiedenis van de Grebbelinie, een ten oosten van de Utrechtse Heuvelrug gelegen waterlinie tussen Rhenen en de Zuiderzee. De Grebbelinie, genoemd naar het riviertje De Grebbe, was een aaneenschakeling van dijken, forten en sluizen. Het was een verdedigingslinie waarmee in tijden van oorlog oostelijk gelegen land onder water gezet kon worden om een opmars van de vijand naar het westen tegen te gaan. In de tweede gids, verschenen in 1915, heeft Rietberg de Grebbelinie in en rond Veenendaal, Achterberg en Rhenen beschreven. In de inleiding besteedt hij aandacht aan de rol van de Grebbelinie tijdens de Duitse invasie in 1940, de Slag om de Grebbeberg (mei 1940) en hoe het de Grebbelinie tijdens de oorlogsjaren verging. Beide gidsen zijn voorzien van talrijke kleurenfoto’s van onder andere de vele militaire bezienswaardigheden langs de route zoals bruggen, bunkers, dijken, erebegraafplaatsen, forten en monumenten. Rietberg beschrijft op begrijpelijke wijze tal van technische en militaire aspecten van bruggen, bunkers en andere onderdelen van de Grebbelinie en vertelt in levendige bewoordingen over wat er zich in en rond de Grebbelinie in de afgelopen eeuwen tijdens de gevechtshandelingen heeft voorgedaan. Een schat aan informatie, die de ogen opent voor wie een fietstocht of wandeltocht langs de Grebbelinie maakt.
Rietbergs Grebbelinie-fietsroutes zijn rondritten. De route in en rond Renswoude, Woudenberg en Scherpenzeel heeft een lengte van 33 kilometer. De lengte van de route in en rond Veenendaal, Achterberg en Rhenen is 38 kilometer. De routes zijn niet bewegwijzerd maar lopen voor het overgrote deel via fietsknooppunten. Bij de knooppunten 58 en 99 in De Klomp raken ze elkaar. Dit maakt het mogelijk de routes samen te voegen tot één grote fietsronde met een lengte van ongeveer 70 kilometer. Het is deze grote fietsronde die het onderwerp is van dit blog.

De loop van de gecombineerde Grebbelinie Erfgoedroutes
Knooppuntroutes kunnen vanaf ieder willekeurig knooppunt worden gestart. Komend vanuit De Meern, was het voor mij het meest handig om te starten vanuit station Veenendaal-De Klomp.
De hier beschreven gecombineerde Grebbelinie-Erfroutes lopen rechtsom. Vanuit De Klomp pakt u de route op die in en rond Veenendaal, Achterberg en Rhenen loopt. Vanaf knooppunt 58 voert de route in zuidelijke richting door Veenendaal en vervolgens langs de Bisschop Davidsgrift (die over gaat in het Valleikanaal) naar het gebied ten oosten van Rhenen. Aan de rand van Rhenen moet de Laarsenberg worden beklommen. Bij de N225 linksaf en, op de Grebbeberg rijdend, langs Ouwehands Dierenpark en het Militair Ereveld Grebbeberg. Na de afdaling van de Grebbeberg rechtsaf en onder de Grebbeberg langs naar de westkant van Rhenen. Ten westen van het centrum doemt de Thijmse Berg op, ook wel Koerheuvel genaamd. Vervolgens loopt de route in noordwestelijke richting langs onder andere de landgoederen Remmerstein, Kwintelooijen en Prattenburg.
Bij knooppunt 99 breekt de route aan die in en rond Renswoude, Scherpenzeel en Woudenberg loopt. U rijdt via de Emminkhuizerberg door de buurtschappen Emminkhuizen en De Groep om uiteindelijk de Lunterse Beek in noordwestelijke richting te volgen tot ver voorbij Woudenberg. Bij de Voskuilerweg buigt de route naar het oosten en nadert u langzamerhand Scherpenzeel. Na door het centrum te zijn gereden, gaat u via de knooppunten 80 en 79 richting het oostelijk gelegen Werk aan de Daatselaar, een fortificatie. U laat de knooppunten even voor wat ze zijn en slaat rechtsaf, de zandweg in die door de fortificatie loopt. Deze gaat over in de Slaperdijk, een van de vele liniedijken die hier liggen. Na enige tijd komt u bij het aan de dijk gelegen knooppunt 37, vanwaaruit u wordt doorverwezen naar het eveneens aan de dijk gelegen knooppunt 21, waarna u door het Fort aan de Buursteeg rijdt om vervolgens bij knooppunt 58 te komen, waarvandaan koers gezet kan worden op het nabijgelegen station Veenendaal-De Klomp.

Aandachtspunten
De Grebbelinie Erfgoedroutes voeren over geasfalteerde wegen, met klinkers bestrate wegen, verharde paden, grindwegen en smalle, verharde wegen over de liniedijken. Paden, grindwegen en liniedijken zijn goed berijdbaar. Of dat ook zo is als u de route daags na een regenachtige dag of periode gaat rijden, is voor mij een vraag. U kunt er dan voor kiezen om paden en liniedijken links te laten liggen maar dat is wel jammer. U mist dan mooie stukken natuur en boerenland.
De Grebbelinie Erfgoedroutes kunnen met een racefiets gereden worden. Vanwege de smalle liniedijken lenen ze zich niet voor een pelotonstocht, tenzij u de liniedijken mijdt.
Tijdens de route moet een paar keer geklommen worden. De beklimming van de Emminkhuizerberg is een lichte beklimming, die van de Laarsenberg een beetje pittig en die van de Thijmse Berg (Koerheuvel) flink pittig. Een goed versnellingenapparaat is dan ook geen overbodige luxe.
Ten slotte de opmerking dat u van station Veenendaal-De Klomp naar knooppunt 58 en terug over de Klompersteeg rijdt, dat wil zeggen de N418. Langs deze weg zijn geen fietspaden, ook geen virtuele fietspaden.

De Bisschop Davidsgrift (Grift)

De Bisschop Davidsgrift (Grift)

De Klomp – rand Rhenen
(station Veenendaal-De Klomp – knooppunt 53)
Vanaf station Veenendaal-De Klomp de Stationsweg op. Bij het kruispunt met de N224 linksaf, De Klomp in, die overgaat in de Klompersteeg, een N-weg zonder fietspaden. Gelukkig was er niet veel verkeer.
Naar en door Veenendaal gefietst. Bedrijfspanden alom. Veel moderne bebouwing.
Voorbij knooppunt 25 voerde de route over een smal fietspad langs de Bisschop Davidsgrift, ook wel “Grift” genaamd. Dit kanaal, dat niet kaarsrecht is maar door het land slingert, is vernoemd naar de Utrechtse bisschop David van Bourgondië, die tegen het einde van de vijftiende eeuw opdracht gaf tot het graven ervan. Door de aanleg ervan kon het omliggende veengebied worden ontwaterd, zodat het ontgonnen kon worden.
Naar het oosten zijn prachtige uitzichten over wat nu weidegebied is. Aan de horizon in het westen gloren de bossen van de Utrechtse Heuvelrug.  In dit gebied is een netwerk van fiets- en wandelpaden, waar het goed toeven is. Rundvee liep vrij en wel op één van de zijwegen. Her en der langs de paden staan panelen met informatie over wat er te zien is als het om de Grebbelinie gaat.

Laarsenberg: uitzicht richting Laareind

Laarsenberg: uitzicht richting Laareind

Rhenen – de Grebbeberg
(knooppunten 53 – 38)
Bij het buurtschap Laareind moest de Cuneraweg worden overgestoken. Daarna was het klimmen geblazen: de Laarsenberg. Aan het einde van de klim werd de inspanning beloond met een mooi uitzicht richting links Rhenen en voor mij Laareind.
Bij knooppunt 35 linksaf en kort doorrijden naar de N225 met aan de rechterhand restaurant Cunera, waarvan het terras gevuld was met racefietsers. Ik liet het terras voor wat het was en ging linksaf, de N225 op richting het Ouwehands Dierenpark. De weg ging nog enigszins omhoog, maar niet veel meer. In een rustig tempo kon ik doorrijden.

Fragmenten en Patronen: Overgeven is het eenige wat ons nog rest

Fragmenten en Patronen: Overgeven is het enige wat ons rest

Trap Grebbeberg

Trap Grebbeberg

Voorbij het dierenpark liggen aan weerskanten van de weg langwerpige gedenkstenen. Zij maken deel uit van het uit februari 2015 daterende kunstwerk “Fragmenten en Patronen”, dat de herinnering aan de Slag om de Grebbeberg levend houdt. De keten langwerpige gedenkstenen met opschriften loopt van het Hoornwerk bij de Grebbesluis tot vlakbij het Militair Ereveld. De opschriften zijn ontleend aan het verslag van de Nederlandse reserve-eerste luitenant P. van den Boom van de gevechten op de Grebbeberg. Op de steen links van de N225 bijvoorbeeld staat het opschrift: Overgeven is het enige wat ons rest. Naast de steen is een strook zichtbaar, waarin prikkeldraad is gegraveerd, de wegversperringen symboliserend die door de militairen in 1940 waren aangelegd.
Na de Grebbeberg te zijn afgedaald, rechtsaf, de verharde Cuneralaan op die langs het Valleikanaal loopt dat uitmondt in de Neder Rijn. Vanaf hier valt goed te zien hoe hoog de Grebbeberg, zeg maar de uit een ijstijd stammende stuwwal, boven de Neder Rijn uitstijgt. Op meerdere plaatsen leiden trappen naar de top van de berg. Ook kleine kinderen waagden zich aan het beklimmen ervan. Aan de andere zijde van de Cuneralaan was het genieten van het land langs het Valleikanaal en het uitzicht over de Neder Rijn.
Bij de veerhaven rechtsaf, richting Rhenen. Daar doemde de Thijmse Berg op, bij mij bekend onder de naam Koerheuvel met aan de top het gelijknamige hotel dat vroeger een watertoren was. Terugschakelen naar de kleinste versnelling en als een puffend postpaard de heuvel op. Het aantal klimkilometers dat ik dit jaar in de benen had, was nagenoeg nul. Desondanks haalde ik de top zonder af te hoeven stappen.

Kasteel Prattenburg

Kasteel Prattenburg

Landgoederen
(knooppunten 38 – 99)
Na een blik op hotel De Koerheuvel, de rit vervolgd. Over de Oude Veensegrindweg langs de landgoederen Remmerstein en Kwintelooijen, waar op de Dikkenberg grote kale stukken te zien waren alsof men er een fietscross-weg op had aangelegd.
Bij knooppunt 85 de weg overgestoken voor een korte pauze op het terras van “De Drie Zussen”. Die lieten zich van hun beste kant zien met koffie en warm appelgebak met slagroom.
Verkwikt en wel de rit voortgezet. De Cuneraweg op. Aan de rechterzijde bevindt zich, verscholen  achter een gaashek en een rhododendronhaag, landgoed Prattenburg. Dit landgoed is niet toegankelijk. Het kasteel, landhuis zo u wilt, kan maar vanaf één plek worden gefotografeerd. Met het gevolg dat iedereen vanuit dezelfde invalshoek een foto ervan maakt. De aanblik van het kasteel is prachtig.

De Schalm

De Schalm

De Groep: Liniedijk

De Groep: Liniedijk

De Groep: boerderij Klein Wildenborg

De Groep: boerderij Klein Wildenborg

Bunkers, dijkjes en boerderijen
(knooppunten 99 – 22)
Na even door bos te zijn gefietst, rechtsaf, langs de rand van Veenendaal. De Slaperdijk op, die in de zeventiende eeuw is aangelegd om water uit een doorgebroken Rijn tegen te houden. De Slaperdijk gaat over in de Kooiweg. Aan het einde rechtsaf, de Schalm op, een brede grindweg die uitkomt bij de “Linie van Juffrouwwijk” aan de overzijde van de spoorlijn Utrecht-Arnhem. Rechts van de overweg staat een door de Duitse bezetter gebouwde bunker.
Na een lichte klim over de Emminkhuizerberg richting het gelijknamige buurtschap en buurtschap De Groep. Ik kruiste een Liniedijk, beheerd door Staatsbosbeheer en toegankelijk voor wandelaars. Vanaf de dijk kwam een ruiter me tegemoet. Hij vertelde dat het verderop machtig mooi was met een oude brug. Het wegdek oogde niet geschikt voor mijn racefiets. Ik moest zijn verhaal dus voor kennisgeving aannemen.
De boerderijen in De Groep zien er vrijwel allemaal eender uit. Een woonhuis met een met rode pannen gedekt wolfsdak en erachter een lange schuur. Vanuit de trein vind ik het altijd mooi om te zien. Vandaag de gelegenheid de boerderijen eens van nabij te bekijken. Uit de schuur van een ervan klonk gekrab en gekakel. De kippen waren zo te horen niet op stok.

Paarden en kalveren oog in oog

Paarden en kalveren oog in oog

De Post van Lambalgen

De Post van Lambalgen

Schootsveld van de Post van Lambalgen

Schootsveld van de Post van Lambalgen

De Post van Lambalgen
(knooppunten 22 – 87)
Bij knooppunt 22 rechtsaf. Na korte tijd de Grift overgestoken en deze gevolgd richting de Lunterse Beek. Het fietspad langs de Grift werd gedeeltelijk versperd door twee paarden die zich tegoed deden aan het gras in de berm. Aan de andere kant van de sloot keek een kudde kalveren nieuwsgierig toe. “Die zijn helemaal met ons mee komen lopen” zei de eigenaresse van de paarden. “Zullen we even plaats maken?” Niet eerder dan dat ik een foto ervan had gemaakt. De vrouw hield het daarna voor gezien en vervolgde haar weg met de paarden. Het merendeel van de kalveren liep met hen mee, een enkeling keek naar wat ik ging doen.
Even verderop, waar de Lunterse Beek in het Valleikanaal uitmondt, ligt de Post van Lambalgen. Hier is goed te zien hoeveel werk en energie in het herstellen van de Grebbelinie is gestoken. Aarden wallen die opnieuw zijn opgetrokken, coupures die in de wallen zijn aangelegd en gestut zijn met zandzakken, zicht op het schootsveld van de fortificatie.
Bij de Post van Lambalgen is ook een Toeristisch Overstappunt (TOP), te herkennen aan de hoge, stenen kegel met aluminium top. Het is mogelijk hier uit te rusten en te picknicken en van hieruit kunnen wandel- en fietstochten langs de Grebbelinie worden gemaakt.

Het Valleikanaal

Het Valleikanaal

Het Valleikanaal en de omgeving van Scherpenzeel
(knooppunten 87 – 74)
De route ging verder langs het Valleikanaal, dat af en toe flauwe bochten maakt. Aan de overzijde lag de Liniedijk, met op gezette afstanden van elkaar een bunker. De oevers waren begroeid met riet en koolzaad. Aan de rechterzijde weilanden. Regelmatig werd ik ingehaald door ploegjes racefietsers.
Bij knooppunt 86 rechtsaf, buurtschap Voskuilen in. Landbouwgebied met bos. Kleinschalig. Heerlijk om te fietsen. Het is een uniek stukje Nederland. De straatnamen hier hebben de extensies “weg”, “dijk” en “steeg”. Aan het einde van de Renessersteeg maakte de landelijke rust plaats voor de bebouwde kom van Scherpenzeel.

Werk aan de Daatselaar: gracht

Werk aan de Daatselaar: gracht

Werk aan de Daatselaar: wachter aan de zuidzijde

Werk aan de Daatselaar: wachter aan de zuidzijde

Werk aan de Daatselaar: Slaperdijk

Werk aan de Daatselaar: Slaperdijk

Het Werk aan de Daatselaar
(knooppunten 74 – 37)
Voorbij Scherpenzeel keerde het landelijke karakter van dit gedeelte van de Veluwe snel terug. Over de Utrechtseweg en bij knooppunt 79 linksaf, het bos in over een verhard fietspad. Bij de Wittenoordseweg een dijkje op en aansturen op het Werk aan de Daatselaar, een fortificatie, daterend uit 1799. Bij het uitknopen van de route was het niet mogelijk om het pad te markeren dat door de fortificatie loopt. Op de routekaart staat dus een tracé van knooppunt 76 naar knooppunt 38 via de Schansweg. Dat is aan te raden voor als het regent of kort geleden geregend heeft. Onder droge omstandigheden rijdt u de fortificatie binnen. Aan de rand van de kom wordt u verwelkomd door het houten beeld van een wachter. Zijn collega doet u aan de andere kant uitgeleide. Aan weerskanten van de toegangsweg zijn schietgaten met daarin houten replica’s van kanonnen. Na dit geschut gepasseerd te zijn, loopt de route over het middenterrein, waar de soldaten vroeger hun oefeningen hielden.
Ook hier is, zoals op zoveel andere delen van de Grebbelinie, veel werk verzet om de fortificatie weer het aanzien van vroeger te geven. Op een landkaart valt de vorm van zo’n fortificatie en de daarbij horende grachten goed te zien.
Het verharde fietspad door het Werk aan de Daatselaar gaat over in de Slaperdijk, die doorloopt tot aan het Fort aan de Buursteeg. Aanvankelijk is het een tweesporige dijk, later wordt het een smallere dijk. De route loopt over de Slaperdijk tot aan de Munnikeweg, waar hij uitkomt bij knooppunt 37.

Fort aan de Buursteeg

Fort aan de Buursteeg

Het Fort aan de Buursteeg – De Klomp
(knooppunten 37 – station Veenendaal-De Klomp)
De Slaperdijk is een tamelijk hoge dijk, anders dan de veendijken in bijvoorbeeld Kockengen of Wilnis. Hij slingert zich door het land heen.
Voorbij knooppunt 21 (kruising met de Arnhemseweg) breekt het laatste stuk van de route aan: de gang door het Fort aan de Buursteeg. Een groot terrein, omgeven door grachten en wallen, met op het terrein restanten van een oude bunker. Het fort is aangelegd tegen het einde van de achttiende eeuw. De rond 1840 aangelegde spoorlijn tussen Utrecht en Arnhem zou er dwars doorheen gaan lopen. Op een landkaart zijn aan weerszijden van de spoorlijn de contouren van het fort nog goed te zien.

Ik hoop u met dit blog een indruk te hebben gegeven van het landschappelijk mooie van dit gebied en deze tocht waarvan ik genoten heb, en dat mijn beschrijving ervan voor u aanleiding is deze tocht ook eens te gaan fietsen. In zijn geheel, of in twee delen. Voor de militaire aspecten en voor gedetailleerde informatie over de Grebbelinie en wat zich er in de loop der eeuwen zoal heeft afgespeeld, verwijs ik u naar de routegidsen van Bert Rietberg.

De Meern, 1 mei 2016
Theo van Berkel

Fotoalbum →

Routekaartje
(gedetailleerde kaart en GPS-download op route.nl)

Routekaartje "Gecombineerde Grebbelinie-Erfgoedroutes"

Routekaartje “Gecombineerde Grebbelinie Erfgoedroutes” © http://www.openstreetmap.org/copyright

Advertenties

Over Theo van Berkel

Enthousiast toerfietser die tijdens zijn tochten graag foto's maakt van beelden, boerderijen, landschappen en molens en die grappige situaties beschrijft die zich onderweg voordoen.
Dit bericht werd geplaatst in Fietstochten, Fotografie en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s